M-MAP 2 เปิดแผนขยายรถไฟฟ้า 19 สาย งบ 5.83 แสนล้าน หวั่นนโยบายการเมืองเสี่ยงสะดุด

ระบบขนส่งมวลชนทางรางในกรุงเทพฯ และปริมณฑลกำลังเข้าสู่ยุคใหม่ของการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน ด้วยแผน M-MAP 2 ที่จะขยายเครือข่ายรถไฟฟ้า 19 สายใหม่ ระยะทางรวม 245 กิโลเมตร ด้วยงบลงทุนสูงถึง 5.83 แสนล้านบาท

สถานการณ์ปัจจุบัน: ความท้าทายของค่าโดยสารแพง

ปัจจุบันระบบรางในพื้นที่มหานครมี 14 เส้นทางเปิดให้บริการแล้ว ครอบคลุมระยะทาง 279.84 กิโลเมตร มีผู้ใช้บริการเฉลี่ยวันละกว่า 1 ล้านคน-เที่ยว แม้จำนวนผู้โดยสารจะเติบโตต่อเนื่อง แต่ค่าโดยสารที่แพงยังคงเป็นอุปสรรคสำคัญที่ทำให้คนส่วนใหญ่ยังไม่เลือกใช้บริการ

กรมการขนส่งทางรางเร่งผลักดันให้แผน M-MAP 2 เกิดเป็นรูปธรรม พร้อมกับเร่งระบบตั๋วร่วมและค่าโดยสารร่วม โดยล่าสุดมีการประกาศใช้กฎหมายสำคัญอย่าง พ.ร.บ.การขนส่งทางรางฯ และ พ.ร.บ.การบริหารจัดการระบบตั๋วร่วมฯ แล้ว

โครงการระหว่างก่อสร้าง: 3 สายหลัก

ขณะนี้มีรถไฟฟ้า 3 โครงการกำลังก่อสร้าง ระยะทางรวม 59.50 กิโลเมตร:

1. สายสีส้ม (ตะวันออก) ช่วงศูนย์วัฒนธรรมแห่งประเทศไทย-มีนบุรี ระยะทาง 22.50 กม. งานโยธาเสร็จแล้ว อยู่ระหว่างติดตั้งระบบไฟฟ้าและเดินรถ คืบหน้า 38.87% โดย BEM ดำเนินการ กำหนดเปิดบริการปลายปี 2570

2. สายสีส้ม (ตะวันตก) ช่วงศูนย์วัฒนธรรมแห่งประเทศไทย-บางขุนนนท์ ระยะทาง 13.40 กม. คืบหน้า 22.61% กำหนดเปิดบริการปี 2573

3. สายสีม่วงใต้ ช่วงเตาปูน-ราษฎร์บูรณะ ระยะทาง 23.60 กม. งานโยธาคืบหน้า 68.69% กำหนดเปิดบริการปี 2573

แผน M-MAP 2: โครงสร้างใหม่ 4 กลุ่มหลัก

กรมการขนส่งทางรางจัดแผน M-MAP 2 เป็น 4 กลุ่มตามลำดับความสำคัญ:

กลุ่ม A1: เส้นทางเร่งด่วน (ดำเนินการทันที)

มี 2 เส้นทางที่ประมูลผู้รับจ้างแล้ว ระยะทางรวม 29.34 กม.:

• รถไฟสายสีแดงต่อขยายด้านเหนือ ช่วงรังสิต-มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ศูนย์รังสิต ระยะทาง 8.84 กม. วงเงิน 6,057 ล้านบาท โดย UNIQ ก่อสร้าง 36 เดือน เปิดบริการปี 2572
• รถไฟสายสีแดงต่อขยายด้านตะวันตก ช่วงศิริราช-ตลิ่งชัน-ศาลายา ระยะทาง 20.50 กม. วงเงิน 14,720 ล้านบาท เปิดบริการปี 2572

นอกจากนี้ยังมีรถไฟฟ้าสายสีน้ำตาล แคราย-ลำสาลี (บึงกุ่ม) ระยะทาง 22.10 กม. วงเงินลงทุน 41,720 ล้านบาท เป็นรถไฟฟ้ารางเดี่ยว (Monorail) ขณะนี้ รฟม.กำลังทบทวนรายละเอียดเพิ่มเติม

กลุ่ม A2: เส้นทางเตรียมความพร้อม

มี 6 เส้นทาง ระยะทางรวม 61.21 กม. มูลค่าลงทุน 178,747 ล้านบาท ดำเนินการภายในปี 2572 รวมถึงสายสีแดง บางซื่อ-หัวลำโพง Missing Link และสายสีเงิน บางนา-สุวรรณภูมิ

กลุ่ม B: เส้นทางศักยภาพสูง

มี 9 เส้นทาง ระยะทางรวม 132.35 กม. มูลค่าลงทุน 341,182 ล้านบาท พิจารณาความเหมาะสมอีกครั้งปี 2572

ความท้าทายนโยบายการเมือง

แม้แผน M-MAP 2 จะมีความชัดเจนในเชิงเทคนิค แต่ความไม่แน่นอนทางการเมืองอาจส่งผลกระทบต่อการดำเนินงาน โดยเฉพาะนโยบายการลดค่าโดยสารและการซื้อสัมปทานคืนจากเอกชน

หากรัฐบาลผลักดันนโยบายตั๋วร่วมและค่าโดยสารอัตราเดียวจริง โครงการทั้งหมดจะต้องใช้รูปแบบ PPP Gross Cost และอาจต้องซื้อสัมปทานคืนจากเอกชนที่ใช้รูปแบบ PPP Net Cost

ปัจจุบันมีแนวคิดให้สัมปทาน 30 ปี เพื่อให้เอกชนนำไปค้ำประกันเงินกู้ และนำเงินมาจ่ายค่าซื้อคืน แล้วจ้างเอกชนเดินรถและทยอยคืนหนี้ ตามแนวคิด "รัฐคุมเกมทั้งระบบ ประชาชนจ่ายค่าโดยสารราคาถูก เอกชนรับค่าจ้างวิ่ง ไม่เสี่ยงขาดทุน"

อนาคตการขนส่งมหานคร

หาก M-MAP 2 สำเร็จตามแผน กรุงเทพฯ และปริมณฑลจะมีระบบขนส่งมวลชนทางรางที่ครอบคลุมและเชื่อมโยงกันอย่างมีประสิทธิภาพ ช่วยแก้ไขปัญหาการจราจรและลดมลพิษทางอвоздух

อย่างไรก็ตาม ความสำเร็จของแผนนี้ขึ้นอยู่กับความต่อเนื่องของนโยบายและการจัดการทางการเงินที่มีประสิทธิภาพ โดยเฉพาะในการสร้างสมดุลระหว่างการลงทุนขนาดใหญ่และการรักษาเสถียรภาพทางการคลัง