M-MAP 2: แผนรถไฟฟ้า 19 สาย งบ 5.83 แสนล้าน เสี่ยงสะดุดนโยบายการเมือง

ระบบขนส่งมวลชนทางรางในกรุงเทพฯ และปริมณฑลกำลังเข้าสู่จุดเปลี่ยนสำคัญ เมื่อแผน M-MAP 2 ที่จะเพิ่มเครือข่ายรถไฟฟ้าอีก 19 สาย มูลค่า 5.83 แสนล้านบาท อาจเผชิญความท้าทายจากนโยบายทางการเมืองใหม่ในเรื่องค่าโดยสารและการซื้อคืนสัมปทาน

สถานการณ์ปัจจุบัน: เครือข่ายขยายตัว แต่ค่าโดยสารยังแพง

ปัจจุบันระบบรางในกรุงเทพฯ และปริมณฑลเปิดให้บริการแล้ว 14 เส้นทาง ระยะทาง 279.84 กิโลเมตร มีผู้ใช้บริการเฉลี่ยวันละกว่า 1 ล้านคน-เที่ยว แม้จำนวนผู้โดยสารจะเติบโตต่อเนื่อง แต่ค่าโดยสารที่สูงยังเป็นอุปสรรคสำคัญที่ทำให้คนส่วนใหญ่ไม่เลือกใช้บริการ

กรมการขนส่งทางรางเร่งผลักดันแผน M-MAP 2 ให้เป็นรูปธรรม พร้อมเร่งระบบตั๋วร่วมและค่าโดยสารร่วม โดยมีการประกาศใช้ พ.ร.บ.การขนส่งทางรางฯ และ พ.ร.บ.การบริหารจัดการระบบตั๋วร่วมฯ แล้ว

โครงการในระหว่างก่อสร้าง: 3 สาย ความคืบหน้าแตกต่าง

รถไฟฟ้าที่อยู่ระหว่างก่อสร้าง 3 โครงการ ระยะทางรวม 59.50 กิโลเมตร:

1. สายสีส้ม (ตะวันออก) ช่วงศูนย์วัฒนธรรมแห่งประเทศไทย-มีนบุรี ระยะทาง 22.50 กิโลเมตร งานโยธาเสร็จสิ้น คืบหน้า 38.87% โดย BEM ดำเนินการ รฟม.เร่งรัดเพื่อเปิดบริการปลายปี 2570

2. สายสีส้ม (ตะวันตก) ช่วงศูนย์วัฒนธรรมแห่งประเทศไทย-บางขุนนนท์ ระยะทาง 13.40 กิโลเมตร คืบหน้า 22.61% กำหนดเปิดบริการปี 2573

3. สายสีม่วงใต้ ช่วงเตาปูน-ราษฎร์บูรณะ ระยะทาง 23.60 กิโลเมตร งานโยธาคืบหน้า 68.69% กำหนดเปิดบริการปี 2573

M-MAP 2: แผนยุทธศาสตร์ 4 กลุ่ม

แผน M-MAP 2 แบ่งออกเป็น 4 กลุ่มหลัก:

กลุ่ม A1: เส้นทางเร่งด่วน (2 สาย)

ระยะทางรวม 29.34 กิโลเมตร ได้แก่ รถไฟสายสีแดงต่อขยายด้านเหนือ (รังสิต-ธรรมศาสตร์ รังสิต) และด้านตะวันตก (ศิริราช-ศาลายา) เปิดบริการปี 2572

กลุ่ม A2: เส้นทางจำเป็น (6 สาย)

ระยะทางรวม 61.21 กิโลเมตร มูลค่าลงทุน 178,747 ล้านบาท รวมสายสีแดง บางซื่อ-หัวลำโพง, สายสีเขียว สนามกีฬาแห่งชาติ-ยศเส, สายสีเทา วัชรพล-ทองหล่อ และอื่นๆ

กลุ่ม B: เส้นทางศักยภาพ (9 สาย)

ระยะทางรวม 132.35 กิโลเมตร มูลค่าลงทุน 341,182 ล้านบาท

กลุ่ม C: เส้นทาง Feeder (27 สาย)

ระยะทางรวม 343.7 กิโลเมตร ใช้ระบบ Tram ล้อยาง รถเมล์ไฟฟ้า ดำเนินการครบภายในปี 2583

ความท้าทายจากนโยบายการเมือง

แม้แผน M-MAP 2 จะมีความพร้อมทางเทคนิค แต่เผชิญความไม่แน่นอนจากนโยบายการเมือง โดยเฉพาะ:

1. นโยบายค่าโดยสารเหมา 40 บาท/วัน ที่พรรคภูมิใจไทยอาจผลักดัน ซึ่งจะส่งผลต่อรูปแบบการลงทุน PPP

2. การซื้อสัมปทานคืน จากเอกชนที่ใช้รูปแบบ PPP Net Cost โจทย์ใหญ่คือการหาแหล่งเงินทุนโดยไม่กระทบหนี้สาธารณะ

วิธีการที่เสนอคือให้สัมปทาน 30 ปี เพื่อให้เอกชนนำไปค้ำประกันเงินกู้ แล้วนำเงินมาจ่ายค่าซื้อคืน ก่อนจ้างเอกชนเดินรถและทยอยคืนหนี้

ผลกระทบต่อระบบขนส่งโดยรวม

หากแผน M-MAP 2 สำเร็จ จะทำให้กรุงเทพฯ มีเครือข่ายรถไฟฟ้าครอบคลุมมากขึ้น ลดปัญหาการจราจร และสนับสนุนการพัฒนาเมืองอย่างยั่งยืน อย่างไรก็ตาม ความสำเร็จขึ้นอยู่กับความต่อเนื่องของนโยบายรัฐบาลและการจัดการทางการเงินที่เหมาะสม

การบูรณาการระบบตั๋วร่วมและค่าโดยสารที่เป็นธรรมจะเป็นกุญแจสำคัญในการเพิ่มอัตราการใช้บริการ และทำให้การลงทุนขนาดใหญ่นี้คุ้มค่าต่อสังคมในระยะยาว