ปราสาทตาควาย: ศึกยุทธศาสตร์เนิน 350 และอนาคตการบูรณะ
ความขัดแย้งรอบปราสาทตาควายไม่ได้เป็นเพียงการต่อสู้เพื่อโบราณสถาน แต่เป็นการแย่งชิงจุดยุทธศาสตร์สำคัญที่เรียกว่า "เนิน 350" ซึ่งมีความสำคัญต่อการควบคุมพื้นที่ชายแดนไทย-กัมพูชา
จุดยุทธศาสตร์เนิน 350: หัวใจของความขัดแย้ง
ตามคำให้การของผู้เชี่ยวชาญและชาวบ้านในพื้นที่ เนิน 350 มีความสูงกว่า 100 เมตร และเป็นจุดสังเกตการณ์ที่สำคัญ ฝ่าย ใดที่ควบคุมเนินนี้ได้จะสามารถมองเห็นทัศนวิสัยกว้างไกล ใช้เป็นฐานสังเกตการณ์ ควบคุมแนวรบ และสกัดกั้นการเคลื่อนพลของอีกฝ่ายได้อย่างมีประสิทธิภาพ
กัน จอมพลัง ผู้ที่ลงพื้นที่สนับสนุนทหารไทย อธิบายว่า "ถ้าเขมรยึดเนิน 350 ไว้ได้ เขาจะสามารถเตรียมตัวเพื่อเอาปราสาทตาควายคืน เนิน 350 เลยมีความสำคัญ หากเราเบ็ดเสร็จเด็ดขาดตรงเนิน 350 ได้ เขาก็จะไม่กล้าและไม่มีจุดไหนที่เขาได้เปรียบ"
ประวัติการค้นพบปราสาทตาควาย
การค้นพบปราสาทตาควายเริ่มต้นจากชาวบ้านในพื้นที่ เพชร อึงชื่น ชาวสุรินทร์ เล่าว่าเขาขึ้นไปดูปราสาทครั้งแรกในปี 2542 โดยในช่วงนั้นยังเรียกว่า "ปราสาทตาวาย" ไม่ใช่ "ตาควาย" ดังปัจจุบัน
"ตอนนั้นเป็นป่ารกมาก ไม่มีทหารเขมรมาคุมเชิงอยู่เลย เราต้องไต่เถาวัลย์ขึ้นไป ใช้เวลาชั่วโมงเศษ" เพชรเล่า
ต่อมาในปี 2544 เกษม ยิ่งเชิดสุข ชาวบ้านอีกคนหนึ่งได้เข้าไปสำรวจในฐานะสมาชิกองค์การบริหารส่วนตำบล พบว่าปราสาทมีสภาพประมาณ 70 เปอร์เซ็นต์ ยังคงรกร้างไร้ถนนหนทาง
การเข้ามาของกรมศิลปากร
สมเดช ลีลามโนธรรม ผู้อำนวยการกลุ่มโบราณคดีสำนักศิลปากรที่ 10 นครราชสีมา เล่าว่า ในปี 2545 ทางกองร้อยตำรวจตะเวนชายแดนที่ 215 ได้แจ้งการค้นพบโบราณสถานมายังสำนักศิลปากร
"ตอนที่เราเข้าไปสำรวจ มีแค่กลุ่มเราเท่านั้น ไม่ได้มีคนเขมร ตอนเราเข้าไปไม่เจอใครเลย สภาพค่อนข้างรก เดินไปเป็นชั่วโมง" สมเดชระลึก
จุดเปลี่ยนปี 2554
ปี 2554 กลายเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญ หลังจากที่ไทยสร้างถนนเข้าไปยังปราสาท กัมพูชาก็เริ่มเข้ามาแสดงความเป็นเจ้าของ ทำให้เกิดสถานการณ์ที่มีกำลังทั้งสองฝ่ายประจำอยู่ที่ตัวโบราณสถาน
"หลังปี 2554 เราเห็นชัดเจน พอเราเข้าไป มีเจ้าหน้าที่ทั้งสองฝ่ายอยู่ประจำทั้งสองฝ่าย" สมเดชอธิบาย
ศักยภาพการบูรณะ
แม้ปราสาทตาควายจะได้รับความเสียหายจากการต่อสู้ แต่กรมศิลปากรยืนยันว่าสามารถบูรณะได้ สมเดชอธิบายกระบวนการว่า "ปราสาทตาควายเป็นโบราณสถานที่สร้างด้วยหินเป็นวัสดุหลัก วิธีการซ่อมแซมบูรณะคือเราพยายามคืนสภาพดั้งเดิม"
กระบวนการบูรณะจะใช้เวลาหลายปี โดยต้องมีการสำรวจ ทำผัง วิเคราะห์ตำแหน่งเดิมของหินที่ตกลงมา และทดลองประกอบก่อนนำกลับไปเรียงในตำแหน่งดั้งเดิม
มุมมองด้านเทคโนโลยีและนวัตกรรม
การต่อสู้ครั้งนี้แสดงให้เห็นถึงความสำคัญของเทคโนโลジีในการป้องกันประเทศ กันได้พัฒนาบังเกอร์พิเศษที่ออกแบบมาเพื่อป้องกันการโจมตีด้วยอาวุธหนัก โดยผลิตได้ถึง 130 หน่วยในเวลา 6 วัน
"เราระดมช่างเชื่อมจากทั่วประเทศมาร่วมกัน กินนอนเชื่อมกัน 30-40 คน เพื่อเร่งผลิตกันออกไป" กันเล่า
อนาคตของพื้นที่
ผู้เชี่ยวชาญในพื้นที่คาดการณ์ว่าความขัดแย้งจะสิ้นสุดลงในไม่ช้า หากไทยสามารถควบคุมเนิน 350 ได้อย่างสมบูรณ์ จะทำให้กัมพูชาสูญเสียจุดยุทธศาสตร์สำคัญ
สำหรับการบูรณะปราสาทตาควาย แม้จะต้องใช้เวลาและงบประมาณมาก แต่จะเป็นการแสดงให้เห็นถึงศักยภาพของไทยในการอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรม และเป็นการยืนยันอธิปไตยเหนือดินแดนของตนเอง
ความขัดแย้งรอบปราสาทตาควายสะท้อนให้เห็นถึงความซับซ้อนของปัญหาชายแดน ที่ไม่ได้เป็นเพียงการต่อสู้เพื่อโบราณสถาน แต่เป็นการต่อสู้เพื่ออธิปไตยและความมั่นคงของชาติ